UP Board class 9 Sanskrit 11. पर्यावरणम् is a Hindi Medium Solution which is prescribed by Uttar Pradesh Board for their students. These Solutions is completely prepared considering the latest syllabus and it covers every single topis, so that every student get organised and conceptual learning of the concepts. class 9 Students of UP Board who have selected hindi medium as their study medium they can use these Hindi medium textSolutions to prepare themselves for exam and learn the concept with ease.
Here are the detailed and easy-to-understand solutions for the exercise questions from Chapter 11 - पर्यावरणम् (Environment). These solutions are prepared to help you grasp the concepts clearly.
i. प्रकृतेः प्रमुखतत्त्वानि कानि सन्ति?
उत्तरम्: प्रकृतेः प्रमुखतत्त्वानि पञ्च सन्ति - पृथिवी, जलं, तेजः, वायुः, आकाशः च। एतानि पञ्चमहाभूतानि सृष्टेः आधारः सन्ति।
ii. स्वार्थान्धः मानव: कि करोति?
उत्तरम्: स्वार्थान्धः मानवः पर्यावरणस्य महत्त्वं विस्मृत्य, वनानि छिन्दति, प्रदूषणं करोति, पर्यावरणम् नाशयति च।
iii. पर्यावरणे विकृते जाते कि भवति?
उत्तरम्: पर्यावरणे विकृते जाते प्रकृतिसामञ्जस्यं नश्यति। तदा विविधाः रोगाः, भीषणसमस्याः, प्राकृतिकप्रकोपाः च जायन्ते।
iv. अस्माभिः पर्यावरणस्य रक्षा कथं करणीया?
उत्तरम्: अस्माभिः वृक्षारोपणं, जलसंरक्षणं, प्रदूषणनिवारणं कृत्वा तथा पशून्, पक्षिणः, जलचरान् च रक्षित्वा पर्यावरणस्य रक्षा करणीया।
v. लोकरक्षा कथं संभवति?
उत्तरम्: यदा वयं प्रकृतेः रक्षां कुर्मः, तदा प्रकृतिः अपि अस्मान् रक्षति। अतः लोकरक्षा प्रकृतिरक्षया एव संभवति।
vi. परिष्कृतं पर्यावरणम् अस्मभ्यं कि कि ददाति?
उत्तरम्: परिष्कृतं शुद्धं पर्यावरणम् अस्मभ्यं शुद्धवायुं, स्वच्छजलम्, पुष्टाहारं, नीरोगं स्वस्थं च शरीरं ददाति। एतत् सर्वं जीवनसुखाय भवति।
i. वनवृक्षाः निर्विवेकं छिद्यन्ते।
प्रश्नः - के निर्विवेकं छिद्यन्ते?
ii. वृक्षकर्तनात् शुद्धवायुः न प्राप्यते।
प्रश्नः - कस्मात् शुद्धवायुः न प्राप्यते?
iii. प्रकृतिः जीवनसुखं प्रददाति।
प्रश्नः - प्रकृतिः किम् प्रददाति?
iv. अजातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितः तिष्ठति।
प्रश्नः - अजातश्शिशुः कुत्र सुरक्षितः तिष्ठति?
v. पर्यावरणरक्षणं धर्मस्य अङ्गम् अस्ति।
प्रश्नः - पर्यावरणरक्षणं कस्य अङ्गम् अस्ति?
i. यथा- जले चरन्ति इति - जलचराः
उत्तराणि:
स्थले चरन्ति इति - स्थलचराः
निशायां चरन्ति इति - निशाचराः
व्योम्नि चरन्ति इति - व्योमचराः
गिरौ चरन्ति इति - गिरिचराः
भूमौ चरन्ति इति - भूमिचराः
ii. यथा- न पेयम् इति - अपेयम्
उत्तराणि:
न वृष्टि इति - अवृष्टिः
न सुखम् इति - असुखम्
न भावः इति - अभावः
न पूर्णः इति - अपूर्णः
यथा- वि + कृ + क्तिन् - विकृतिः
उत्तराणि:
i. प्र + गम् + क्तिन् - प्रगतिः
ii. दृश् + क्तिन् - दृष्टिः
iii. गम् + क्तिन् - गतिः
iv. मन् + क्तिन् - मतिः
v. शम् + क्तिन् - शान्तिः
vi. भी + क्तिन् - भीतिः
vii. जन् + क्तिन् - जातिः
viii. भज् + क्तिन् - भक्तिः
ix. नी + क्तिन् - नीतिः
i. सन्तप्तस्य मानवस्य मण्डलं कुतः? (बहुवचने)
उत्तरम्: सन्तप्तानां मानवानां मण्डलं कुतः?
ii. मानवाः पर्यावरणकुक्षौ सुरक्षिताः भवन्ति। (एकवचने)
उत्तरम्: मानवः पर्यावरणकुक्षौ सुरक्षितः भवति।
iii. वनवृक्षाः निर्विवेकं छिद्यन्ते। (एकवचने)
उत्तरम्: वनवृक्षः निर्विवेकं छिद्यते।
iv. गिरिनिर्झराः निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। (द्विवचने)
उत्तरम्: गिरिनिर्झरौ निर्मलं जलं प्रयच्छतः।
v. सरित् निर्मलं जलं प्रयच्छति। (बहुवचने)
उत्तरम्: सरितः निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति।
उत्तराणि:
i. अहं वृक्षारोपणं करिष्यामि, वृक्षकर्तनं च न करिष्यामि।
ii. अहं स्थलचरान् यथा कुक्कुरादीन् स्नेहेन रक्षिष्यामि।
iii. अहं मत्स्यादीन् जलचरान् अकारणं न हनिष्यामि।
iv. अहं पृथिवीं, जलं, वायुं च प्रदूषितं न करिष्यामि।
v. अहं लोकरक्षायै प्रकृतिं सदैव रक्षिष्यामि।
यथा- संरक्षणाय - सम्
उत्तराणि:
i. प्रभवति - प्र
ii. उपलभ्यते - उप
iii. निवसन्ति - नि
iv. समुपहरन्ति - सम् + उप
v. वितरन्ति - वि
vi. प्रयच्छन्ति - प्र
vii. उपगता - उप
viii. प्रतिभाति - प्रति
यथा- तेजोवायुः - तेजः वायुः च। गिरिनिर्झराः - गिरयः निर्झराः च।
उत्तराणि:
i. लतावृक्षाः - लता च वृक्षाः च।
ii. पशुपक्षिणः - पशवः च पक्षिणः च।
iii. कीटपतङ्गाः - कीटाः च पतङ्गाः च।
These UP Board solutions are designed to help you understand the chapter thoroughly. Always remember, protecting the environment is our sacred duty.
UP Board class 9 Sanskrit 11. पर्यावरणम् Solution is available at our platform https://upboardSolution.com in hindi medium for free of cost. Content provided on our website is free of cost and in PDF format which is easily available for download. Getting the UP Board Solutions for class 9 will help student to achieve good learning experience so that they can study effectively. UP board holds examination of more than 3 million students every year and majority of the question of exams are from their UP Board Solutions. That’s why it is important to study using the textSolution issued by UP Board.
It is essential to know the importance of UP Board class 9 Sanskrit 11. पर्यावरणम् textSolution issued by UP Board because students completely rely on these Solutions for their study and syllabus offered by UP Board is so balanced that each student should be aware about the importance of it. Below is the list of Importance of UP Board class 9 Sanskrit 11. पर्यावरणम् :
There are various features of UP Board class 9 TextSolutions, some of them are mentioned below so that you student can understand the value and usability of the contend and understand why Uttarpradesh board has prescribed these Solutions.
| Other Chapters of class 9 Sanskrit | |
| 1. भारतीवसन्तगीतिः | |
| 2. स्वर्णकाकः | |
| 3. सोमप्रभम् | |
| 4. कल्पतरुः | |
| 5. सूक्तिमौक्तिक | |
| 6. भ्रान्तो बालः | |
| 7. प्रत्यभिज्ञानम् | |
| 8. लौहतुला | |
| 9. सिकतासेतुः | |
| 10. जटायोः शौर्यम् | |
| 11. पर्यावरणम् | |
| 12. वाङ्मनःप्राणस्वरूपम् |
