UP Board Class 10 Hindi 7. रमणीया की सृष्टि - ऐषा is a Hindi Medium Solution which is prescribed by Uttar Pradesh Board for their students. These Solutions is completely prepared considering the latest syllabus and it covers every single topis, so that every student get organised and conceptual learning of the concepts. Class 10 Students of UP Board who have selected hindi medium as their study medium they can use these Hindi medium textSolutions to prepare themselves for exam and learn the concept with ease.
(क) नाट्यांशे कति पात्रे स्त:?
उत्तर: द्वे पात्रे स्तः।
(ख) का स्नेहेन पालयति?
उत्तर: प्रकृतिः माता स्नेहेन पालयति।
(क) सृष्टि: केन दूषिता न कर्त्तव्या?
उत्तर: सृष्टिः परस्परं कलहेन विवादेन च दूषिता न कर्त्तव्या।
(ख) का सौन्दर्यमयी अस्ति?
उत्तर: इयं सृष्टिः अति सौन्दर्यमयी अस्ति।
(i) 'परिपालयति' इति क्रियाया: कर्तृपदम् किम्?
उत्तर: (ख) प्रकृतिः
(ii) 'शुभावसरे' इति अनयो: पदयो: विशेषणपदं किम्?
उत्तर: (ग) शुभे
(iii) 'एषा' इति सर्वनामपदस्य प्रयोग: कस्मै अभवत्?
उत्तर: (घ) सृष्ट्यै
(iv) 'विश्व पर्यावरणदिवस:' कस्मिन् मासे मन्यते?
उत्तर: (ख) जून मासे
(i) अद्य जूनमासस्य पञ्चमी तिथिः वर्तते।
उत्तर: का तिथिः?
(ii) प्रकृतिः माता सर्वान् स्नेहेन पालयति।
उत्तर: का पालयति?
(iii) रमणीया हि सृष्टिः एषा।
उत्तर: कीदृशी सृष्टिः?
(iv) अद्य विश्व पर्यावरणस्य दिवसः वर्तते।
उत्तर: कस्य दिवसः?
1. स्नेहेन - उत्तर: (घ) तिरस्कारेण
2. वरिष्ठः - उत्तर: (ङ) कनिष्ठः
3. नटी - उत्तर: (क) नटः
4. दूषिता - उत्तर: (ग) शुद्धा
5. सौन्दर्यमयी - उत्तर: (ख) कुरूपा
(क) 'मेध्यम्' अस्य विलोमपदं गद्यांशात् एव लिखत।
उत्तर: अमेध्यम्
(ख) काकस्य वर्णः कीदृशः भवति?
उत्तर: कृष्णः
(क) कः कर्त्तव्यपरायणः अस्ति?
उत्तर: काकः कर्त्तव्यपरायणः अस्ति।
(ख) काकात् अन्यः सुप्तान् कः प्रबोधयति?
उत्तर: कुक्कुटः काकात् अन्यः सुप्तान् प्रबोधयति।
(i) 'कर्कशैः' इति विशेषण-पदस्य विशेष्यपदं किम्?
उत्तर: (ग) शब्दैः
(ii) 'मयि' इति सर्वनामपदस्य प्रयोगः कस्मै अभवत्?
उत्तर: (क) राजहंसाय
(iii) 'ध्वनिना' इति पदं कस्यां विभक्तौ अस्ति?
उत्तर: (ख) तृतीया
(iv) 'सक्रोधम्' इति स्थाने किं पदं प्रयुक्तम्?
उत्तर: (घ) सक्रोधम्
(v) 'कुक्कुटोडपि' इति पदस्य सन्धिच्छेदं कृत्वा लिखत।
उत्तर: (ग) कुक्कुटः + अपि
(i) अहं सुप्तान् प्रबोधयामि।
उत्तर: कान् प्रबोधयामि?
(ii) काकस्य कर्म अपि कृष्णम्।
उत्तर: कस्य कर्म कृष्णम्?
(iii) नेपथ्ये काकध्वनिः श्रूयते।
उत्तर: कुत्र काकध्वनिः श्रूयते?
(iv) अहं तु अतीव कर्तव्यपरायणः।
उत्तर: कः कर्तव्यपरायणः?
(क) के नगरेषु सुलभाः न सन्ति?
उत्तर: कुक्कुटाः
(ख) कः छात्राणां कृते आदर्शः?
उत्तर: काकः
(क) मातरः शिशून् किं कथयन्ति?
उत्तर: मातरः शिशून् कथयन्ति- "अनृतं वदसि चेत् काकः दशेत्।"
(ख) केषां ऐक्यं जगत्प्रसिद्धम्?
उत्तर: काकानां ऐक्यं जगत्प्रसिद्धम्।
(i) नाट्यांशे 'अहम्' पदं कस्मै प्रयुक्तम्?
उत्तर: (घ) काकाय
(ii) 'कटुभिः' इति कस्य विशेषणम्?
उत्तर: (क) क्वणितैः पदस्य
(iii) 'मत्वा' इति पदे का मूलधातुः?
उत्तर: (ख) मन्
(iv) 'न ऋतम्' इति स्थाने किं पदं प्रयुक्तम्?
उत्तर: (ग) अनृतम्
(v) 'कथयन्ति' इति क्रियायाः कर्तृपदं किम्?
उत्तर: (ख) मातरः
(i) अहं सर्वत्र सुलभः अस्मि।
उत्तर: कः सुलभः?
(ii) मातरः शिशून् कथयन्ति।
उत्तर: काः कथयन्ति?
(iii) काकानां ऐक्यं जगति प्रसिद्धं वर्तते।
उत्तर: कस्य ऐक्यं प्रसिद्धम्?
(iv) अनृतं वदसि चेत् काकः दशेत्।
उत्तर: कः दशेत्?
काकस्य गात्रं यदि काञ्चनस्य,
माणिक्यरत्नं यदि चञ्चुदेशे।
एकैकपक्षे ग्रथितं मणीनां,
तथापि काको न तु राजहंसः॥
भावार्थ: यदि कौए का शरीर सोने का भी हो, उसकी चोंच में माणिक्य रत्न भी जड़ा हो, और उसके प्रत्येक पंख में मणियाँ गुथी हों, तब भी वह कौआ ही रहता है, राजहंस नहीं बन सकता। इसका तात्पर्य यह है कि बाहरी सजावट से किसी की वास्तविक प्रकृति नहीं बदलती।
हंसः श्वेतः बकः श्वेतः, को भेदः बकहंसयोः।
नीरक्षीरविवेके तु हंसो हंसः बको बकः॥
भावार्थ: हंस भी सफेद होता है और बगुला भी सफेद होता है। देखने में दोनों में क्या अंतर है? अंतर तो तब पता चलता है जब दूध और पानी को अलग करने की बात आती है। हंस दूध को पानी से अलग कर लेता है, पर बगुला ऐसा नहीं कर सकता। इस प्रकार गुणों के आधार पर ही असली पहचान होती है।
(क) श्लोकौ कः पठति?
उत्तर: राजहंसः
(ख) कः राजहंसः भवितुं न शक्नोति?
उत्तर: काकः
(क) कदा हंसः, हंसः एव भवति?
उत्तर: नीरक्षीरविवेके हंसः, हंसः एव भवति।
(ख) श्वेतः कः भवति?
उत्तर: हंसः श्वेतः भवति।
(i) 'सदैव' इत्यर्थे अत्र किं पदं प्रयुक्तम्?
उत्तर: (ख) सर्वदा
(ii) 'तव' इति सर्वनामपदस्य प्रयोगः कस्मै अभवत्?
उत्तर: (क) काकाय
(iii) 'राजहंसः' इति पदे कः समासः?
उत्तर: (ख) कर्मधारयः
(iv) काकः राजहंसः न भवति। अत्र क्रियापदं किम्?
उत्तर: (घ) भवति
(i) काकस्य गात्रं काञ्चनस्य भवति।
उत्तर: कस्य गात्रं काञ्चनस्य?
(ii) नीरक्षीरविवेके हंसो हंसः भवति।
उत्तर: कदा हंसः हंसः भवति?
(iii) जनैः सर्वदा तव विषये गीयते।
उत्तर: कस्य विषये गीयते?
(iv) हंसः श्वेतः भवति।
उत्तर: कीदृशः भवति?
(क) कः वृष्टेः अभिनन्दनं करोति?
उत्तर: बकः
(ख) अहिभुजः कः अस्ति?
उत्तर: मयूरः
(क) बकः छलेन किं करोति?
उत्तर: बकः छलेन वराकान् मीनान् अधिगृह्य क्रूरतया भक्षयति।
(ख) काकः कस्य निन्दां करोति?
उत्तर: काकः मयूरस्य निन्दां करोति।
(i) 'जनाः' अस्य कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
उत्तर: (ग) मन्यन्ते
(ii) 'अन्यत्' इति पदस्य पर्यायपदं किम्?
उत्तर: (क) अपरम्
(iii) 'त्वया' इति सर्वनामपदस्य प्रयोगः कस्मै अभवत्?
उत्तर: (क) बकाय
(iv) 'महत्त्वम्' इति पदे कः प्रत्ययः?
उत्तर: (क) त्व
(v) 'मे' इति पदे कः मूलशब्दः?
उत्तर: (ग) अस्मद्
(vi) 'शीतले जले' इति स्थिते पदयोः विशेष्यपदं किम्?
उत्तर: (घ) जले
(vii) 'सरांसि' पदं कस्मिन् लिङ्गे अस्ति?
उत्तर: (ग) नपुंसकलिङ्गे
(i) अहमेव राष्ट्रपक्षी अस्मि।
उत्तर: कः राष्ट्रपक्षी?
(ii) वर्षतों तु मानसं पलायसे।
उत्तर: कुत्र पलायसे?
(iii) सर्व पक्षिकुलं त्वया अवमानितम्।
उत्तर: कम् अवमानितम्?
(iv) जनाः मयूरं 'राष्ट्रपक्षी' मन्यन्ते।
उत्तर: के मन्यन्ते?
(v) अहं वृष्टेः अभिनन्दनं करोमि।
उत्तर: कस्या अभिनन्दनं करोमि?
काकः कृष्णः पिकः कृष्णः, को भेदः पिककाकयोः।
वसन्तसमये प्राप्ते, काकः काकः पिकः पिकः॥
भावार्थ: कौआ काला होता है और कोयल भी काली होती है। देखने में दोनों में क्या अंतर है? परंतु जब वसंत ऋतु आती है, तब कोयल के मधुर स्वर से पता चल जाता है कि कौआ कौआ है और कोयल कोयल है। अर्थात्, गुण और कर्म से ही असली पहचान होती है, बाहरी रूप से नहीं।
(क) मयूरस्य पश्चात् कः प्रविशति?
उत्तर: कोकिलः
(ख) केकारवं कस्य ध्वनिः?
उत्तर: मयूरस्य
(क) श्रोतारः किं कथयन्ति?
उत्तर: श्रोतारः कथयन्ति- "काकः कृष्णः पिकः कृष्णः, को भेदः पिककाकयोः। वसन्तसमये प्राप्ते, काकः काकः पिकः पिकः॥"
(ख) प्रकृतेः आराधना किम्?
उत्तर: मयूरस्य नृत्यं प्रकृतेः आराधना अस्ति।
(i) 'आगते' इत्यर्थे अत्र किं पदं प्रयुक्तम्?
उत्तर: (क) प्राप्ते
(ii) 'अपूर्वम्' अस्य विशेषणस्य विशेष्यपदं किम्?
उत्तर: (ग) सौन्दर्यम्
(iii) 'विधात्रा' इति कस्य पदस्य विशेष्यः?
उत्तर: (घ) स्थापयता
(iv) 'कृत:' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
उत्तर: (ग) विधात्रा
(v) 'शिरसि' इति पदं कस्यां विभक्तौ?
उत्तर: (ख) सप्तमी
(vi) 'पिकस्य च काकस्य च' इति स्थाने किं पदं प्रयुक्तम्?
उत्तर: (क) पिककाकयोः
(vii) 'श्रोतारः' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
उत्तर: (क) कथयन्ति
(i) मम केकारवं श्रुत्वा कोकिलः अपि लज्जते।
उत्तर: कस्य केकारवं श्रुत्वा?
(ii) मम नृत्यं तु प्रकृतेः आराधना।
उत्तर: कस्या आराधना?
(iii) ते सर्वे आत्मनः महत्त्वं प्रतिपादयन्तः।
उत्तर: कौ प्रतिपादयन्तः?
(iv) कोकिलः एव पञ्चमस्वरेण गायति।
उत्तर: कः गायति?
(क) कः आत्मानं सर्वशिरोमणिः मन्यते?
उत्तर: बकः
(ख) नीरक्षीरविवेकी कः?
उत्तर: राजहंसः
(क) पिकस्य सन्ततिं कः पालयति?
उत्तर: पिकस्य सन्ततिं काकः पालयति।
(i) अत्र 'परभृत' पदं कस्मै प्रयुक्तम्?
उत्तर: (ख) पिकाय
(ii) 'युष्मान्' इति पदे का विभक्तिः?
उत्तर: (घ) द्वितीया
(iii) 'करुणापरः' कस्य विशेषणम्?
उत्तर: (ख) काकस्य
(iv) 'पालयामि' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
उत्तर: (क) अहम्
(v) संवादे 'बालकं' पदस्य कः पर्यायः आगतः?
उत्तर: (ग) सन्ततिम्
(i) अहं करुणापरः काकः अस्मि।
उत्तर: कीदृशः काकः?
(ii) अहमेव सर्वशिरोमणिः।
उत्तर: कीदृशः अहम्?
(iii) अहं तव सन्ततिं पालयामि।
उत्तर: कस्य सन्ततिं पालयामि?
(iv) धिक् युष्मान्।
उत्तर: कान् धिक्?
आयुषः क्षणमेकोऽपि, न लभ्यः स्वर्णकोटिकैः।
स चेन्निरर्थकं नीतः, का नु हानिस्ततोऽधिका॥
भावार्थ: जीवन का एक क्षण भी करोड़ों स्वर्ण मुद्राओं से प्राप्त नहीं हो सकता। यदि वह क्षण व्यर्थ चला गया, तो उससे बड़ी हानि और क्या हो सकती है? अर्थात्, समय अमूल्य है, उसे सदुपयोग में लाना चाहिए।
अधुना रमणीया हि, सृष्टिरेषा जगत्पतेः।
जीवाः सर्वेत्र मोदन्तां, भावयन्तः परस्परम्॥
भावार्थ: निश्चय ही, ईश्वर द्वारा रचित यह सृष्टि अत्यंत सुंदर है। सभी प्राणी यहाँ परस्पर सद्भाव रखते हुए प्रसन्नतापूर्वक रहें।
(क) कस्य सृष्टिः रमणीया?
उत्तर: जगत्पतेः (ईश्वरस्य)
(ख) सर्वे मिलित्वा किं कुर्वन्त
UP Board Class 10 Hindi 7. रमणीया की सृष्टि - ऐषा Solution is available at our platform https://upboardSolution.com in hindi medium for free of cost. Content provided on our website is free of cost and in PDF format which is easily available for download. Getting the UP Board Solutions for Class 10 will help student to achieve good learning experience so that they can study effectively. UP board holds examination of more than 3 million students every year and majority of the question of exams are from their UP Board Solutions. That’s why it is important to study using the textSolution issued by UP Board.
It is essential to know the importance of UP Board Class 10 Hindi 7. रमणीया की सृष्टि - ऐषा textSolution issued by UP Board because students completely rely on these Solutions for their study and syllabus offered by UP Board is so balanced that each student should be aware about the importance of it. Below is the list of Importance of UP Board Class 10 Hindi 7. रमणीया की सृष्टि - ऐषा :
There are various features of UP Board Class 10 TextSolutions, some of them are mentioned below so that you student can understand the value and usability of the contend and understand why Uttarpradesh board has prescribed these Solutions.
