UP Board Class 10 Hindi 9. राट्रं संरषयमेव ही is a Hindi Medium Solution which is prescribed by Uttar Pradesh Board for their students. These Solutions is completely prepared considering the latest syllabus and it covers every single topis, so that every student get organised and conceptual learning of the concepts. Class 10 Students of UP Board who have selected hindi medium as their study medium they can use these Hindi medium textSolutions to prepare themselves for exam and learn the concept with ease.
(i) के स्व-अनुभवान् श्रावयन्ति?
उत्तर: बालचराः।
(ii) कस्य सत्प्रयोग: राष्ट्रस्य कल्याणाय भवति?
उत्तर: विज्ञानस्य।
केषाम् प्रयोग: मानवेषु वर्जित: आसीत्?
उत्तर: आणविक-अस्त्राणां प्रयोग: मानवेषु वर्जित: आसीत्।
(i) 'एतादृशानि अस्त्राणि' अत्र विशेष्यपदम् किम्?
उत्तर: (क) अस्त्राणि।
(ii) नाट्यांशात् 'ल्यप्' प्रत्ययस्य एकम् उदाहरणं चित्वा लिखत।
उत्तर: (ग) विधाय।
(iii) 'दुरुपयोग:' इति पदस्य विपर्यय: कः?
उत्तर: (ख) सत्प्रयोग:।
(iv) 'विचित्र:' इति कस्य पदस्य विशेषणम्?
उत्तर: (घ) संसारस्य।
(v) 'इच्छन्ति' इति क्रियाया: कर्तृपद किम्?
उत्तर: (ग) अन्ये।
(i) अयं संसार: विचित्रो वर्तते।
प्रश्न: कीदृश: अयं संसार: वर्तते?
(ii) अयं पाठ: महाभारते आधारित: वर्तते।
प्रश्न: कस्मिन् अयं पाठ: आधारित: वर्तते?
(iii) प्राचीने काले आणविकास्त्राणां मानवेषु प्रयोग: निषिद्ध: आसीत्।
प्रश्न: कदा आणविकास्त्राणां मानवेषु प्रयोग: निषिद्ध: आसीत्?
(iv) विज्ञानस्य तु दुरुपयोग: अभिशाप: एव।
प्रश्न: कस्य दुरुपयोग: अभिशाप: एव?
(v) पुरा अपि एतादृशानि अस्त्राणि आसन्।
प्रश्न: पुरा अपि कानि अस्त्राणि आसन्?
उत्तर:
(1) अहिंसाया: → (ख) हिंसाया:
(2) सत्प्रयोग: → (vi) दुरुपयोग:
(3) विनाशाय → (v) कल्याणाय
(4) प्रत्यक्षम् → (vii) परोक्षम्
(5) अभिशाप: → (ii) वरदानम्
(6) निर्माणम् → (i) विनाशम्
(7) प्रात: → (iv) सायम्
केन द्रौपद्या: पुत्रा: हता:?
उत्तर: द्रौणिना।
(i) कः संसारे परमपराक्रमी आसीत्?
उत्तर: भीम: संसारे परमपराक्रमी आसीत्।
(ii) के वीरगतिम् प्राप्ता:?
उत्तर: द्रौपद्या: पुत्रा: वीरगतिम् प्राप्ता:।
(i) 'अनुस्मरन्' पदे क: प्रत्यय:?
उत्तर: (ख) शतृ।
(ii) 'रक्षितवान्' क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
उत्तर: (क) त्वम्।
(iii) 'जानीम:' इति पदे का मूलधातु:?
उत्तर: (क) ज्ञा।
(iv) 'मन्दभाग्या' इति कस्या: विशेषणम्?
उत्तर: (घ) द्रौपद्या:।
(v) 'त्वम् विराटनगरे अपि मां प्राणसंकटात् उद्धृतवान् आसीत्' इत्यत्र 'माम्' पदस्य प्रयोग: कस्मै अभवत्?
उत्तर: (घ) द्रौपदयै।
(i) त्वमेव पाण्डवान् रक्षितवान्।
प्रश्न: क: पाण्डवान् रक्षितवान्?
(ii) तव पुत्रा: वीरगतिं प्राप्ता:।
प्रश्न: के वीरगतिं प्राप्ता:?
(iii) द्रौणिना मम पुत्रा: हता:।
प्रश्न: केन मम पुत्रा: हता:?
(iv) माम् अयं शोक: अग्नि: इव दहति।
प्रश्न: कम् अयं शोक: अग्नि: इव दहति?
(i) द्रौणे: स्वभाव: कीदृश: अस्ति?
उत्तर: चपल:।
(ii) अर्जुनेन सह क: प्रविशति?
उत्तर: श्रीकृष्ण:।
केभ्य: केषाम् प्रदानम् न उचितम्?
उत्तर: चपलबालकेभ्य: एतादृश-भीषणानाम् अस्त्राणाम् प्रदानम् न उचितम्।
(i) अत्र 'अलम्' योगे का विभक्ति: प्रयुक्ता?
उत्तर: (ग) चतुर्थी।
(ii) 'सर्वा पृथ्वी' अनयो: पदयो: विशेषणपदम् किम्?
उत्तर: (क) सर्वा।
(iii) 'समीपे' इत्यर्थे किं पदम् प्रयुक्तम्?
उत्तर: (ख) पार्श्वे।
(iv) 'विजयी' पदस्य प्रयोग: कस्मै अभवत्?
उत्तर: (घ) भीमसेनाय।
(v) 'जानाति' क्रियाया: कर्तृपदं किम्?
उत्तर: (क) भवान्।
(vi) 'नकुल: तव सारथि: भवतु' अत्र 'तव' सर्वनामपदस्य प्रयोग: कस्मै अभवत्?
उत्तर: (ग) भीमाय।
(i) सर्वा पृथ्वी दग्धा स्यात्।
प्रश्न: कीदृशी पृथ्वी दग्धा स्यात्?
(ii) नकुल: तव सारथि: भवतु।
प्रश्न: कस्य सारथि: भवतु?
(iii) भवान् द्रौणे: चपलां प्रकृतिं न जानाति।
प्रश्न: कीदृशीम् प्रकृतिं भवान् न जानाति?
(iv) अवकाशता बहिच्चापि भवेत्।
प्रश्न: कस्मिन् अवकाशता भवेत्?
(i) आचार्येण प्रीत्या मनसा कस्मै ब्रह्मास्त्र-शिक्षा प्रदत्ता?
उत्तर: अर्जुनाय।
(ii) पुत्र-प्रेम पराधीन: कः आसीत्?
उत्तर: द्रोणाचार्य:।
अस्त्रशिक्षाप्रदानात् पूर्वम् आचार्य: पुत्रं किम् अकथयत्?
उत्तर: अस्त्रशिक्षाप्रदानात् पूर्वम् आचार्य: पुत्रम् अकथयत्- "तात! त्वया रणे परमापद्गतेन अपि विशेषत: मानुषेषु इदम् अस्त्रं नैव प्रयोक्तव्यम्।"
(i) अत्र 'आचार्य:' पदं कस्मै प्रयुक्तम्?
उत्तर: (ख) द्रोणाय।
(ii) 'इदम् अस्त्रम्' अत्र किम् विशेष्यपदम्?
उत्तर: (घ) अस्त्रम्।
(iii) 'मनसा' इति पदं कस्याम् विभक्तौ अस्ति?
उत्तर: (ग) तृतीया।
(iv) 'प्रियशिष्याय' इति कस्य पदस्य विशेषणम्?
उत्तर: (ग) अर्जुनाय।
(i) आचार्येण प्रियशिष्याय अर्जुनाय ब्रह्मास्त्रं शिक्षितम्।
प्रश्न: केन प्रियशिष्याय अर्जुनाय ब्रह्मास्त्रं शिक्षितम्?
(ii) सः अश्वत्थामाम् अपि वर्जितं न कृतवान्।
प्रश्न: कम् अश्वत्थामाम् अपि वर्जितं न कृतवान्?
(iii) आचार्य: पुत्रं सावधानम् अकरोत्।
प्रश्न: क: पुत्रं सावधानम् अकरोत्?
(iv) इदम् अस्त्रं मानुषेषु न प्रयोक्तव्यम्।
प्रश्न: कस्मिन् इदम् अस्त्रं न प्रयोक्तव्यम्?
(i) आश्वस्त: कः अस्ति?
उत्तर: युधिष्ठिर:।
(ii) द्वारकापुरीम् कः आगच्छत्?
उत्तर: स:/द्रोणपुत्र:।
द्रोणपुत्र: किं कर्तुं समर्थ: न अभवत्?
उत्तर: द्रोणपुत्र: तत् चक्रं स्वस्थानात् संचालयितुम् समर्थ: न अभवत्।
(i) 'पाणिना' अस्य पदस्य विशेषणपदं किम्?
उत्तर: (ग) सव्येन।
(ii) 'दा' योगे अत्र का विभक्ति: प्रयुक्ता?
उत्तर: (क) चतुर्थी।
(iii) 'तुभ्यम् ददामि' अत्र 'तुभ्यम्' पदं कस्मै प्रयुक्तम्?
उत्तर: (क) द्रौणिने।
(iv) 'सव्येन पाणिना' इति अत्र विशेष्यपदं किम्?
उत्तर: (ख) पाणिना।
(v) 'अधुना' इति अर्थे किं पदं प्रयुक्तम्?
उत्तर: (घ) सम्प्रति।
(vi) 'अवाञ्छत्' इति क्रियाया: कर्तृपदं किम्?
उत्तर: (घ) स:।
(i) सः तु चक्रम् एवं अयाचत।
प्रश्न: किम् सः तु एवं अयाचत?
(ii) सः सव्येन पाणिना चक्रं गृहीतवान्।
प्रश्न: क: सव्येन पाणिना चक्रं गृहीतवान्?
(iii) स ब्रह्मास्त्र-प्रयोगं न करिष्यति।
प्रश्न: क: ब्रह्मास्त्र-प्रयोगं न करिष्यति?
(iv) तदा अहं नैराश्येन खिन्नं द्रौणिं पृष्टवान्।
प्रश्न: कदा अहं नैराश्येन खिन्नं द्रौणिं पृष्टवान्?
(i) कः कृष्णस्य शक्तिम् जानाति?
उत्तर: युधिष्ठिर:।
(ii) 'स्यामिति' अत्र सन्धि: वर्णसंयोगो वा?
उत्तर: वर्णसंयोग:।
(iii) चञ्चल: क्रूर: च कः आसीत्?
उत्तर: द्रोणपुत्र:।
(i) श्रीकृष्ण: द्रोणपुत्रम् किम् प्रश्नम् पृच्छति?
उत्तर: श्रीकृष्ण: द्रोणपुत्रम् पृच्छति- "वत्स! किमर्थ त्वम् इदं दिव्यं चक्रं वाञ्छसि?"
(ii) चक्रं कै: पूजितम् अस्ति?
उत्तर: चक्रं देवदानवै: पूजितम् अस्ति।
(i) 'चञ्चले' कस्य पदस्य विशेषणम्?
उत्तर: (ग) द्रोणपुत्रस्य।
(ii) 'दिव्याम् शक्तिम्' इति अत्र विशेषणपदं किम्?
उत्तर: (क) दिव्याम्।
(iii) 'विश्वसितव्यम्' इति पदे का मूलधातु:?
उत्तर: (ख) श्वस्।
(iv) 'स्याम्' इति पदं कस्मिन् लकारे?
उत्तर: (घ) विधिलिङ्।
(i) तस्य दिव्यां शक्तिं जानीम:।
प्रश्न: कीदृशीं शक्तिं जानीम:?
(ii) स: प्रत्यवदत्।
प्रश्न: क: प्रत्यवदत्?
(iii) तस्मिन् क्रूरे द्रोणपुत्रे न विश्वसितव्यम्।
प्रश्न: कस्मिन् द्रोणपुत्रे न विश्वसितव्यम्?
(iv) अहं त्वत्त: ब्रह्मास्त्रं न इच्छामि।
प्रश्न: कस्मात् अहं ब्रह्मास्त्रं न इच्छामि?
(i) केन ब्रह्मास्त्रम् विमुच्यते?
उत्तर: द्रोणपुत्रेण।
(ii) श्रीकृष्णेन सह कौ प्रविशत:?
उत्तर: युधिष्ठिरार्जुनौ।
(i) अश्वत्थामा किम् ब्रवीति?
उत्तर: अश्वत्थामा ब्रवीति- "इदम् अपाण्डवाय।"
(ii) कीदृश: अग्नि: प्रसरति?
उत्तर: त्रैलोक्यं दहन् इव प्रचण्डज्वाल: अग्नि: परित: प्रसरति।
(i) 'विषमे समये' अत्र विशेषणपदं किम्?
उत्तर: (क) विषमे।
(ii) 'परित:' योगे का विभक्ति: भवति?
उत्तर: (ग) द्वितीया।
(iii) 'मे शरणम्' अत्र 'मे' पदं कस्मै अस्ति?
उत्तर: (ख) अश्वत्थामाय।
(iv) 'करवाणि' इति पदं कस्मिन् लकारे?
उत्तर: (घ) लोट्।
(i) मया त्वमद्य वध्योडसि।
प्रश्न: केन त्वमद्य वध्योडसि?
(ii) अर्जुन! त्वमपि ब्रह्मास्त्रं मुञ्च।
प्रश्न: किम् अर्जुन! त्वमपि मुञ्च?
(iii) एतत् द्रोणपुत्रेण ब्रह्मास्त्रं विमुच्यते।
प्रश्न: केन एतत् ब्रह्मास्त्रं विमुच्यते?
(iv) श्रीकृष्णेन सह युधिष्ठिरार्जुनौ रथारोहणं कुरुत:।
प्रश्न: केन सह युधिष्ठिरार्जुनौ रथारोहणं कुरुत:?
(i) अत्र नाट्यांशे नारद: कति श्लोकौ पठति?
उत्तर: द्वौ।
(ii) 'मही' पदस्य क: पर्याय: अत्र आगत:?
उत्तर: मही।
(i) अर्जुन: कस्मै नमस्करोति?
उत्तर: अर्जुन: भगवते कृष्णाय नमस्करोति।
(ii) अनर्थ: काभ्याम् क्रियते?
उत्तर: अनर्थ: अर्जुनेन द्रोणपुत्रेण च क्रियते।
(i) 'जगद्' इत्यस्य पदस्य विशेषणपदं किम्?
उत्तर: (ख) सकलम्।
(ii) 'वर्धमाना:' इति पदे क: प्रत्यय:?
उत्तर: (घ) शानच् + टाप्।
(iii) 'पृथ्वी' पदस्य क: पर्याय: अत्र आगत:?
उत्तर: (क) मही।
(iv) 'भवान्' इति पदस्य प्रयोग: कस्मै अभवत्?
उत्तर: (ग) व्यासाय।
(i) उत्सृज्यते मया ब्रह्मास्त्रम्।
प्रश्न: केन उत्सृज्यते ब्रह्मास्त्रम्?
(ii) सकला मही कम्पते।
प्रश्न: का कम्पते?
(iii) एताभ्यां वीराभ्याम् अनर्थ: क्रियते।
प्रश्न: क: एताभ्यां वीराभ्याम् क्रियते?
(iv) नानाशास्त्रविद: महारथा: अपि मनुष्येषु इदमस्त्रं न प्रयुक्तवन्त:।
UP Board Class 10 Hindi 9. राट्रं संरषयमेव ही Solution is available at our platform https://upboardSolution.com in hindi medium for free of cost. Content provided on our website is free of cost and in PDF format which is easily available for download. Getting the UP Board Solutions for Class 10 will help student to achieve good learning experience so that they can study effectively. UP board holds examination of more than 3 million students every year and majority of the question of exams are from their UP Board Solutions. That’s why it is important to study using the textSolution issued by UP Board.
It is essential to know the importance of UP Board Class 10 Hindi 9. राट्रं संरषयमेव ही textSolution issued by UP Board because students completely rely on these Solutions for their study and syllabus offered by UP Board is so balanced that each student should be aware about the importance of it. Below is the list of Importance of UP Board Class 10 Hindi 9. राट्रं संरषयमेव ही :
There are various features of UP Board Class 10 TextSolutions, some of them are mentioned below so that you student can understand the value and usability of the contend and understand why Uttarpradesh board has prescribed these Solutions.
